Redacteur: Jan H.F. van der Heyden; jan@dommelmeander.nl; foto Fontys Hogeschool

Technologie, technologie en nog eens technologie. Het fenomeen heeft zich enorm ontwikkeld en zal dat de komende jaren in een razend tempo blijven doen. Technologische vooruitgang, we zijn er bijkans trots op en we zien vooral de voordelen. We staan amper stil bij de schaduwkanten van technologie en technologische vooruitgang. Want die zijn er wel degelijk. Hoe denken we bijvoorbeeld over de ethische en morele aspecten van technologie? De normen en waarden die we hierbij hanteren?
Eindelijk is het dan zo ver dat een hogere onderwijsinstelling de koe bij de horens pakt. Fontys Hogescholen in Eindhoven heeft begin deze maand een lectoraat Moral Design Strategy ingesteld. Dat gaat antwoord geven op de kernvraag: hoe krijgen we de menselijke maat terug in geavanceerde technologie? Ofwel de mens weer in de machine.

Technologie heeft een ethische lading. Met soms verregaande consequenties voor consumenten, burgers of organisaties.Onze samenleving is getransformeerd van een ‘information society’ naar een ‘smart society’. In een smart society interacteren mens en techniek altijd en structureel met elkaar. In toenemende mate vertrouwen we daarbij een deel van ethische besluitvorming toe aan slimme technologie. Dat leidt tot allerlei maatschappelijke vraagstukken en uitdagingen. “Moraliteit moet een nadrukkelijkere input worden aan de tekentafel van nieuwe technologie”, zegt de zojuist benoemde lector Bart Wernaart. “Dat is de toegevoegde waarde van het lectoraat.”

Maatschappelijke vraagstukken genoeg

Vragen en voorbeelden zijn er genoeg: hoe zeker moet een algoritme zijn van haar zaak om een burger van fraude te beschuldigen? Wanneer moet een veiligheidscamera de politie inschakelen wanneer het een vechtpartij denkt te voorspellen? Hoeveel risico mag een chat-bot (geautomatiseerde gesprekspartner) die financieel advies geeft een klant laten lopen? En welke data moet een HRM-bot prioriteit geven in het maken van een perfecte match tussen een sollicitant en een functieprofiel? Wie mag bepalen hoe een algoritme op een sociaal media platform omgaat met desinformatie?
Het lectoraat Moral Design Strategy van Fontys gaat aan de slag om dit soort maatschappelijke vraagstukken verder op te pakken. En wil hierin flink investeren. Het lectoraat start met drie onderzoekers, maar Wernaart hoopt dat aantal snel uit te breiden. Nog belangrijker vindt hij het om bij onderzoek studenten van verschillende opleidingen van Fontys te betrekken. “We doen achter de schermen al een paar jaar veel met ICT- en economiestudenten. Maar we werken ook graag samen met studenten van Engineering, Journalistiek of bijvoorbeeld Social Studies.” De voertaal wordt Engels, om ook internationale studenten bij het onderzoek te kunnen betrekken.

Het is een driehoeksverhouding: morele autoriteit, ethische besluitvorming en morele strategievorming

“Het gaat overigens om meer dan alleen kennis opdoen over ethische vraagstukken,” vertelt lector Bart Wernaart. “We willen de moraliteit van het individu ‘vangen’ en ten goede gebruiken in het ontwerpproces van producten en diensten in zowel de private als publieke sector. Het gaat er vervolgens ook om dit door te vertalen naar strategie. Wat betekent dit bijvoorbeeld voor de missie en visie van organisaties? Of hoe verhoudt zich dit tot – bijvoorbeeld- decentraal overheidsbeleid? En hoe kan een organisatie uiteindelijk op een transparante manier vaststellen dat het morele ontwerp ook daadwerkelijk datgene doet zoals dat oorspronkelijk bedoeld was? Het technologisch ontwerp leidt tot belangrijke uitdagingen op het gebied van morele autoriteit, ethische besluitvorming, en morele strategievorming. Door middel van gedegen onderzoek willen we dit beter in kaart brengen en dat gebruiken als input voor toekomstig ontwerp van technologie.”

Met mobiele labs de wijken in om de burgers op te zoeken

Wernaart was de afgelopen jaren werkzaam als jurist en docent-onderzoeker recht en ethiek aan Fontys Hogeschool Economie en Communicatie. Hij ziet het nieuwe lectoraat als een manier om onderwijs en onderzoek dichter bijeen te brengen, waarbij studenten een actieve participerende rol hebben in het doen van betekenisvol onderzoek. “We willen enerzijds met onze voeten in de klei staan en bijvoorbeeld met mobiele moral labs de wijken ingaan om te achterhalen welke morele verwachtingen burgers hebben van een voorspellend algoritme dat gebruikt wordt door de overheid. Denk daarbij aan preventive policing, of een algoritme wat risico op fraude moet detecteren. Anderzijds willen we meedoen op hoog wetenschappelijk niveau en daar tot nieuwe modellen en aanvliegroutes komen, gebaseerd op onze praktische expertise.”

Samen met de universiteit van Leuven onderzoeksprojecten opstarten

“Er gebeurt momenteel ontzettend veel op het snijvlak van technologie, ethiek en maatschappij. Denk daarbij aan de steeds groter wordende rol van Artificial Intelligence (AI). Maar tegelijkertijd gaan we soms te snel voorbij aan de ethische aspecten ervan. Door onderzoekers, ondernemers, onderwijs en overheden met elkaar te verbinden en gedegen onderzoek te doen, willen we hier meer zicht op krijgen.

Dat het onderwerp hot topic is, blijkt wel uit de samenwerkingsverbanden die er al zijn ontstaan, nog voordat het lectoraat is gestart. Zo zullen er onderzoeksprojecten samen met de universiteiten van Quebec en Ottawa opgestart worden, met de Universiteit van Leuven en verschillende commerciële partijen. Ook zijn er al diverse publicaties gerealiseerd in binnen- en buitenland op dit vakgebied.

Wernaart: “Het thema leeft enorm. Kijk naar de ontwikkelingen in het afgelopen jaar: discussies rondom deep fake, de toeslagaffaire, surveillancesystemen en de corona-app centreren zich in wezen allemaal rondom (een gebrek aan) moral design. Het is broodnodig hier op een goede manier mee om te gaan om het vertrouwen in een mooie toekomst met technologie te vergroten.”

Fontys: meer dan 100 verschillende opleidingen

Fontys is de grootste kwaliteitshogeschool van Zuid-Nederland. De hogeschool telt meer dan honderd verschillende opleidingen: van dans tot accountancy, van architectuur tot fysiotherapie. Elke opleiding heeft haar unieke beroepscontext, haar eigen curriculum en haar eigen manier van onderwijs aanbieden.


Als je regelmatig en graag goed nieuws leest, dan is nu een goed moment om ons te steunen. Goed Nieuws is gratis toegankelijk voor iedereen en wordt gefinancierd door lezers. Elke bijdrage, hoe groot of klein ook, geeft voeding aan onze journalistiek en verzekert de toekomst van goednieuws.be. Steun Goed Nieuws al vanaf 1 euro - het duurt maar een minuutje. Dank je.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here